Najczęściej zadawane pytania o rozporządzenie maszynowe (UE) 2023/1230

Nie — i trzeba to powiedzieć jasno: „Passeport Machine” to nazwa naszej usługi, a nie dokumentu, którego wymagałoby rozporządzenie. Rozporządzenie wymaga konkretnych dokumentów — dokumentacji technicznej określonej w załączniku IV, instrukcji obsługi, o której mowa w art. 10 ust. 7, deklaracji zgodności UE określonej w załączniku V, oznakowania — oraz przechowywania tego wszystkiego przez dziesięć lat. Nasz paszport maszyny gromadzi te dokumenty wokół zidentyfikowanej maszyny, wraz z rejestrem dowodów i monitorowaniem norm. Nie jest to dodatkowy obowiązek, lecz nasz sposób na to, by istniejącymi obowiązkami dało się sprawnie zarządzać. Nikt nie może Państwu zarzucić braku „paszportu maszyny”; można natomiast zarzucić, że nie przedstawiają Państwo dokumentacji technicznej.

Od 20 stycznia 2027 r. Tekst opublikowany w Dz.U. L 165 z 29 czerwca 2023 r. rzeczywiście podawał w art. 54 akapit drugi datę „14 stycznia 2027 r.”, lecz sprostowanie opublikowane w Dz.U. L 169 z 4 lipca 2023 r., s. 35 zastąpiło ją datą „20 stycznia 2027 r.” — jego pkt 5, 6 i 10 prostują odpowiednio art. 51 ust. 2, art. 52 ust. 1 i art. 54. Pułapkę można stwierdzić jeszcze dziś: niesprostowana wersja HTML w EUR-Lex nadal wyświetla „14 stycznia 2027 r.”, podczas gdy tekst skonsolidowany zawiera oznaczenie sprostowania i datę 20 stycznia. Skuteczna prawnie jest data po sprostowaniu.

Dla produktów wprowadzanych do obrotu po raz pierwszy — nie. Zgodnie z art. 54 rozporządzenie stosuje się od dnia 20 stycznia 2027 r., a art. 51 ust. 2 uchyla dyrektywę 2006/42/WE z tym samym dniem: nie ma okresu, w którym oba akty obowiązywałyby równolegle, do wyboru producenta. Jedynym złagodzeniem jest art. 52 ust. 1, omówiony niżej. Natomiast kilka przepisów stosuje się już wcześniej: art. 26–42, dotyczące notyfikowania jednostek oceniających zgodność, od dnia 20 stycznia 2024 r.; art. 6 ust. 7 oraz art. 48 i 52 od dnia 19 lipca 2023 r. Art. 50 ust. 1, dotyczący sankcji, stosuje się z kolei od dnia 20 października 2026 r. — to najbliższy termin w harmonogramie.

Nie. Obowiązki z art. 10 ust. 1 wiążą się z określonym momentem — przepis zaczyna się od słów „Wprowadzając maszynę lub produkt powiązany do obrotu lub oddając je do użytku, producenci zapewniają” — a art. 3 pkt 12 definiuje wprowadzenie do obrotu jako pierwsze udostępnienie na rynku Unii. Maszyna wprowadzona do obrotu przed 20 stycznia 2027 r. pozostaje objęta dyrektywą 2006/42/WE, co potwierdza art. 52 ust. 1. W praktyce liczą się dwa zastrzeżenia. Istotna modyfikacja otwiera sprawę na nowo i czyni jej autora producentem (art. 3 pkt 16 i art. 18). Ponadto obowiązki pracodawcy wobec użytkowanego parku maszynowego — kontrole, szkolenia, utrzymanie w należytym stanie — wynikają z innego aktu i nadal obowiązują: art. 5 wyraźnie pozwala zresztą państwom członkowskim określać wymagania zapewniające ochronę osób podczas instalowania i użytkowania maszyn.

Trzeba rozróżnić dwie sytuacje, które w praktyce się myli. Art. 52 ust. 1 chroni produkty, które zostały „wprowadzone do obrotu” zgodnie z dyrektywą przed 20 stycznia 2027 r.; a art. 3 pkt 12 definiuje wprowadzenie do obrotu jako pierwsze udostępnienie. Maszyna, która w tym dniu nadal stoi w Państwa magazynie producenta, nie została więc wprowadzona do obrotu, niezależnie od roku budowy; egzemplarz już dostarczony dystrybutorowi został wprowadzony i może być dalej sprzedawany na zasadach dyrektywy. Rozstrzyga data pierwszego dostarczenia, a nie data wytworzenia ani data faktury wystawionej klientowi końcowemu. Rozporządzenie nie przewiduje żadnego wzorcowego dowodu: identyfikowalność tej daty dokumentuje się maszyna po maszynie, dowodem dostawy lub umową.

Rozporządzenie nie zawiera żadnego przepisu poświęconego maszynom używanym — pojęcie to pojawia się jedynie w motywie 10, który dotyczy produktów przywożonych z państwa trzeciego, „bez względu na to, czy są nowe, czy używane”. Kwalifikacja następuje więc przez wprowadzenie do obrotu (art. 3 pkt 11 i 12). Maszyna używana odsprzedawana w obrębie Unii została już wprowadzona do obrotu: nie wchodzi w zakres rozporządzenia, zawsze z zastrzeżeniem istotnej modyfikacji (art. 18). Natomiast maszyna używana przywieziona z państwa trzeciego jest po raz pierwszy wprowadzana do obrotu na rynku Unii: ten, kto ją wprowadza, jest importerem w rozumieniu art. 3 pkt 20 i ponosi obowiązki określone w art. 13, którego ust. 2 zakłada, że producent sporządził dokumentację techniczną, a maszyna jest opatrzona oznakowaniem CE. Otwarcie przyznana niepewność: rozporządzenie nie rozstrzyga przypadku, w którym pierwotny producent już nie istnieje; w praktyce art. 17 czyni importera producentem, gdy tylko wprowadza on produkt do obrotu pod własną nazwą.

Art. 2 ust. 1 określa zakres: maszyny, maszyny nieukończone i pięć grup produktów powiązanych — wyposażenie wymienne, elementy bezpieczeństwa, osprzęt do podnoszenia, łańcuchy, liny i pasy oraz odłączalne urządzenia do mechanicznego przenoszenia napędu. Art. 2 ust. 2 wymienia następnie siedemnaście wyłączeń, od lit. a) do q). Wśród tych, które najbardziej warto znać: elementy bezpieczeństwa przeznaczone do użytku jako części zamienne identycznych elementów i dostarczone przez producenta oryginalnej maszyny; broń; środki transportu lotniczego, wodnego i kolejowego, z wyłączeniem maszyn zamontowanych na tych środkach transportu; pojazdy objęte rozporządzeniami (UE) 2018/858, (UE) nr 168/2013 i (UE) nr 167/2013, z wyjątkiem zamontowanych na nich maszyn; statki morskie i ruchome jednostki przybrzeżno-morskie; maszyny do zastosowań w wojsku i policji; górnicze urządzenia wyciągowe; a także niektóre produkty elektryczne i elektroniczne objęte dyrektywą 2014/35/UE lub 2014/53/UE, w szczególności urządzenia gospodarstwa domowego, sprzęt audiowizualny i sprzęt informatyczny — lecz nie maszyny do druku przestrzennego wytwarzające produkty trójwymiarowe, które przepis wyraźnie pozostawia w zakresie rozporządzenia.

Załącznik IV część A wymienia piętnaście elementów, od lit. a) do o). Podstawa jest znana: pełen opis maszyny i jej zamierzonego zastosowania, dokumentacja oceny ryzyka zawierająca wykaz mających zastosowanie zasadniczych wymagań i opis środków ochronnych, rysunki i schematy wraz z niezbędnymi objaśnieniami, sprawozdania i wyniki obliczeń oraz badań, środki stosowane w produkcji, egzemplarz instrukcji obsługi. Dwa elementy są specyficzne dla rozporządzenia i brakuje ich w większości dokumentacji przeniesionych z czasów dyrektywy: lit. m), przewidująca udostępnienie kodu źródłowego lub logiki programowania zawartych w oprogramowaniu odnoszącym się do bezpieczeństwa na uzasadniony wniosek organu krajowego; oraz lit. n), która w przypadku maszyn sterowanych czujnikiem, zdalnie uruchamianych lub autonomicznych, jeżeli działaniami związanymi z bezpieczeństwem sterują dane z czujników, wymaga opisu charakterystyki ogólnej, zdolności i ograniczeń systemu, danych oraz procesów opracowania, badań i zatwierdzania. Wreszcie lit. e) wymaga, w przypadku częściowego zastosowania normy, określenia, które części zastosowano.

Co najmniej dziesięć lat. Art. 10 ust. 3 nakazuje przechowywać dokumentację techniczną i deklarację zgodności UE do dyspozycji organów nadzoru rynku przez okres co najmniej dziesięciu lat po wprowadzeniu maszyny do obrotu lub oddaniu jej do użytku. Art. 19 ust. 2 dodaje odrębny i często pomijany obowiązek: przez co najmniej dziesięć lat przechowywać informacje o podmiocie gospodarczym, który dostarczył Państwu produkt, i o tym, któremu Państwo produkt dostarczyli. Jeżeli deklaracja zgodności UE jest udostępniana w postaci cyfrowej, art. 10 ust. 8 akapit drugi wymaga, by pozostawała dostępna online przez cały przewidywany cykl życia maszyny, a w każdym razie przez co najmniej dziesięć lat. Upoważniony przedstawiciel przechowuje te same dokumenty (art. 12 ust. 2 lit. a)), ale jego pełnomocnictwo nigdy nie może obejmować sporządzenia dokumentacji technicznej ani obowiązku dotyczącego projektowania określonego w art. 10 ust. 1.

To zależy wyłącznie od załącznika I, a odpowiedź zmieniła się w stosunku do dyrektywy. Możliwe są trzy przypadki. Jeżeli kategoria nie jest wymieniona w załączniku I, stosuje się wewnętrzną kontrolę produkcji — moduł A, załącznik VI — bez jednostki notyfikowanej (art. 25 ust. 4). Jeżeli figuruje w załączniku I część B, moduł A jest możliwy tylko pod warunkiem, że maszynę zaprojektowano i wytworzono zgodnie z normami zharmonizowanymi lub wspólnymi specyfikacjami właściwymi dla tej kategorii, obejmującymi wszystkie odpowiednie zasadnicze wymagania; w przeciwnym razie art. 25 ust. 3 akapit trzeci odsyła do badania typu UE, po którym następuje moduł C, do modułu H albo do modułu G. Jeżeli figuruje w załączniku I część A, moduł A jest wykluczony w każdych okolicznościach: art. 25 ust. 2 przewiduje tylko trzy procedury, wszystkie z udziałem jednostki notyfikowanej.

Art. 21 ust. 1 określa jej przedmiot: deklaracja potwierdza, że wykazano spełnienie mających zastosowanie zasadniczych wymagań określonych w załączniku III. Ust. 2 określa jej formę: deklarację sporządza się według wzoru z załącznika V część A, uzupełnionego o elementy wyszczególnione w zastosowanym module (załączniki VI, VIII, IX lub X); jest ona stale aktualizowana i tłumaczona na język lub języki wymagane przez państwo członkowskie, w którym maszyna jest wprowadzana do obrotu lub udostępniana na rynku. Ust. 3 nakazuje sporządzić jedną deklarację, gdy więcej niż jeden akt prawny Unii wymaga deklaracji zgodności UE, ze wskazaniem tych aktów i ich adresów publikacyjnych. Ust. 4 jest najkrótszy i najbardziej brzemienny w skutki: sporządzając deklarację, producent przyjmuje odpowiedzialność za zgodność. Deklaracja może mieć postać cyfrową: art. 10 ust. 8 pozwala podać w instrukcji obsługi adres strony internetowej lub kod nadający się do odczytu maszynowego, z obowiązkiem zapewnienia dostępu do niej przez co najmniej dziesięć lat.

Art. 24 ust. 1 wymaga oznakowania umieszczonego w sposób widoczny, czytelny i trwały na maszynie; opakowanie i dokumenty dołączone do maszyny dopuszcza się tylko wtedy, gdy ze względu na właściwości maszyny jest to niemożliwe lub nieuzasadnione. Ust. 2 określa moment: przed wprowadzeniem do obrotu lub przed oddaniem do użytku. Ust. 3 dodaje numer identyfikacyjny jednostki notyfikowanej, gdy zastosowana procedura przewiduje jej udział, czyli w przypadkach, o których mowa w art. 25 ust. 2 lit. a), b) i c) oraz w art. 25 ust. 3 lit. b), c) i d). Zasady ogólne wynikają nadal z art. 30 rozporządzenia (WE) nr 765/2008, do którego odsyła art. 23. Do tego dochodzą dane identyfikacyjne z art. 10 ust. 5 — oznaczenie modelu, seria lub typ, rok budowy, numer partii lub serii — dane kontaktowe producenta wskazujące jedno konkretne miejsce kontaktu (art. 10 ust. 6) oraz oznakowanie wymagane w załączniku III sekcja 1.7.3.

To Państwo. Art. 3 pkt 18 lit. a) definiuje jako producenta tego, kto wytwarza produkt lub zleca jego zaprojektowanie lub wytworzenie i wprowadza go do obrotu pod własną nazwą lub znakiem towarowym. Zlecenie projektu podmiotowi zewnętrznemu nie przenosi więc żadnego obowiązku prawnego: dokumentacja techniczna, deklaracja zgodności UE i oznakowanie pozostają Państwa sprawą, a art. 12 ust. 1 akapit drugi idzie tak daleko, że wyłącza z pełnomocnictwa upoważnionego przedstawiciela sporządzenie dokumentacji technicznej i obowiązek dotyczący projektowania określony w art. 10 ust. 1. Uregulować można natomiast umowę: jakie rezultaty przekazuje biuro projektowe — obliczenia, sprawozdania z badań, schematy oraz, w stosownych przypadkach, kod źródłowy lub logikę programowania oprogramowania bezpieczeństwa wymagane w załączniku IV część A lit. m) — w jakim formacie i z jakim zobowiązaniem do zapewnienia dostępności przez dziesięć lat, o których mowa w art. 10 ust. 3.

Tak, i to bez żadnych złagodzeń. Art. 3 pkt 18 lit. b) definiuje jako producenta każdą osobę, która wytwarza produkt objęty zakresem stosowania rozporządzenia i oddaje go do własnego użytku. Maszyna specjalna zbudowana przez dział przygotowania produkcji, stanowisko badawcze, linia zmontowana we własnym zakresie podlegają więc przepisom tak samo jak maszyna sprzedawana: ocena ryzyka zgodnie z załącznikiem III część B, dokumentacja techniczna z załącznika IV część A, procedura oceny zgodności z art. 25, a następnie deklaracja zgodności UE i oznakowanie CE na podstawie art. 10 ust. 2. Nie istnieje wyłączenie dla użytku wewnętrznego. Wyjątek z art. 18 akapit trzeci dotyczy wyłącznie użytkownika nieprofesjonalnego, który modyfikuje własną maszynę, i nie obejmuje wytwarzania.

Dwa nowe wymagania w załączniku III i dwie drogi do domniemania zgodności. Sekcja 1.1.9, „Zabezpieczenie przed uszkodzeniem”, wymaga, aby połączenie z maszyną innego urządzenia, również zdalnego, nie prowadziło do sytuacji zagrożenia; aby elementy sprzętu komputerowego i oprogramowanie mające zasadnicze znaczenie dla zgodności zostały określone i zabezpieczone przed przypadkowym lub zamierzonym uszkodzeniem; aby maszyna rejestrowała dowody uprawnionej lub nieuprawnionej interwencji; oraz aby rozpoznawała zainstalowane oprogramowanie niezbędne do zapewnienia bezpiecznego działania i była w stanie w każdej chwili dostarczyć te informacje w łatwo dostępnej formie. Sekcja 1.2.1 rozszerza wymóg niezawodności układów sterowania na „racjonalnie przewidywalne próby doprowadzenia do sytuacji zagrożenia podejmowane w złym zamiarze przez strony trzecie”, ogranicza działania maszyn o samozmieniającym się zachowaniu do określonego zadania i przestrzeni ruchu oraz ustala dwa okresy: rok przechowywania danych dotyczących procesu podejmowania decyzji (maszyny o samozmieniającym się zachowaniu) i pięć lat od daty instalacji dla rejestrowania danych o ingerencjach oraz o wersjach zainstalowanego oprogramowania realizującego funkcję bezpieczeństwa (każdy układ sterowania). Jeśli chodzi o domniemanie zgodności, art. 20 ust. 9 uznaje dla tych dwóch sekcji certyfikaty wydane w ramach programu certyfikacji cyberbezpieczeństwa przyjętego zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2019/881; z kolei rozporządzenie (UE) 2026/1744 z dnia 8 lipca 2026 r. w art. 3 zobowiązuje Komisję do dodania do załącznika III wymogów odpowiadających wymogom rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji, w drodze aktów delegowanych stosowanych od dnia 2 sierpnia 2028 r.

Art. 3 pkt 16 stawia trzy łączne warunki i końcową alternatywę, którą prawie nikt nie przytacza. Zmiana jest dokonana w sposób fizyczny lub cyfrowy po wprowadzeniu do obrotu lub oddaniu do użytku; nie została przewidziana ani zaplanowana przez producenta; wpływa na bezpieczeństwo, tworząc nowe zagrożenie lub zwiększając istniejące ryzyko. Ponadto musi ona wymagać albo a) dodania osłon lub urządzeń ochronnych, których działanie wymaga modyfikacji istniejącego systemu związanego z bezpieczeństwem, albo b) zastosowania dodatkowych środków ochronnych w celu zapewnienia stateczności lub wytrzymałości mechanicznej. Bez tej ostatniej części kwalifikacja nie jest przesądzona. Poradnik dotyczący modernizacji rozwija siatkę oceny.

Art. 18 akapit pierwszy uznaje za producenta osobę fizyczną lub prawną, która dokonuje istotnej modyfikacji, i poddaje ją obowiązkom określonym w art. 10. Zakres jest węższy, niż się powszechnie sądzi: jeżeli modyfikacja ma wpływ na bezpieczeństwo wyłącznie maszyny stanowiącej część całego zespołu maszyn, obowiązki dotyczą tylko maszyny, na którą modyfikacja ma wpływ, jak wykazano w ocenie ryzyka. Akapit drugi dodaje dwa własne obowiązki: oświadczyć na swoją wyłączną odpowiedzialność, że maszyna jest zgodna, oraz zastosować procedurę oceny zgodności określoną w art. 25 ust. 2, 3 i 4. Innymi słowy, zakres można uzasadniać — ale wyłącznie na podstawie pisemnej oceny ryzyka, co w razie kontroli odwraca ciężar dowodu.

Kwalifikacji tej unika wyłącznie użytkownik nieprofesjonalny. Art. 18 akapit trzeci stanowi, że użytkownik nieprofesjonalny, który dokonuje istotnych modyfikacji w swojej maszynie stosowanej na własny użytek, nie jest uznawany za producenta i nie podlega obowiązkom określonym w art. 10. Tymczasem art. 3 pkt 36 definiuje użytkownika profesjonalnego jako osobę fizyczną, która użytkuje maszynę lub ją obsługuje w ramach swojej działalności lub pracy zawodowej. Konsekwencja jest jednoznaczna: przedsiębiorstwo, które istotnie modyfikuje własną maszynę na potrzeby własnej produkcji, nigdy jej nie sprzedając, nie korzysta z żadnego zwolnienia. Jest producentem w rozumieniu art. 18 — wraz z dokumentacją techniczną i deklaracją, które się z tym wiążą.

Nie, o ile wymiana jest przewidziana przez producenta i niczego nie zmienia w bezpieczeństwie: art. 3 pkt 16 wymaga zmiany nieprzewidzianej ani niezaplanowanej przez producenta, i wpływu na bezpieczeństwo, i konieczności zastosowania nowych środków ochronnych. W jednym konkretnym przypadku rozporządzenie idzie dalej: art. 2 ust. 2 lit. a) wyłącza z jego zakresu elementy bezpieczeństwa przeznaczone do użytku jako części zamienne identycznych elementów i dostarczone przez producenta oryginalnej maszyny. Mimo to warto zapisać, że pytanie zostało postawione. Ryzyko nie leży w konserwacji, lecz w braku śladu w dniu, w którym kontrola lub wypadek każe zapytać, na jakiej podstawie uznano wymianę za modyfikację nieistotną.

Rozporządzenie nie narzuca żadnego formularza — trzeba to powiedzieć otwarcie i z rezerwą traktować każdego, kto twierdzi inaczej. Wymaga natomiast rezultatu. Art. 18 akapit pierwszy uzależnia zakres obowiązków od tego, na co modyfikacja ma wpływ, „jak wykazano w ocenie ryzyka”. Z kolei załącznik III część B pkt 1 opisuje oczekiwany proces: określenie ograniczeń maszyny, z uwzględnieniem racjonalnie przewidywalnego niewłaściwego użytkowania; identyfikację zagrożeń i związanych z nimi niebezpiecznych sytuacji; oszacowanie, a następnie ewaluację ryzyka; wreszcie jego zmniejszenie zgodnie z hierarchią ważności określoną w sekcji 1.1.2 lit. b). Użyteczna ocena zawiera zatem opis modyfikacji, kryteria z art. 3 pkt 16 przeanalizowane jedno po drugim — łącznie z alternatywą a) lub b) — uzasadniony wniosek, datę i podpis osoby sporządzającej. Jeżeli wniosek brzmi „istotna”, uruchamia się dokumentację z załącznika IV część A; jeżeli nie, podpisana siatka oceny jest dowodem, że kwestię rozstrzygnięto.

Tak, i tekst mówi to wprost: art. 3 pkt 16 obejmuje zmianę dokonaną „w sposób fizyczny lub cyfrowy”. Kryteria pozostają te same, co wyznacza praktyczną granicę: aktualizacja przewidziana i zaplanowana przez producenta w jego pierwotnej ocenie nie spełnia już pierwszego kryterium; przebudowa logiki bezpieczeństwa napisana przez integratora, wymagająca nowych osłon i modyfikacji systemu związanego z bezpieczeństwem, spełnia wszystkie. Temat wykracza zresztą poza rozporządzenie maszynowe: dyrektywa (UE) 2024/2853 w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe w art. 8 ust. 2 uznaje za producenta produktu każdą osobę, która dokonuje istotnej modyfikacji produktu poza kontrolą producenta, a następnie udostępnia go na rynku lub oddaje do użytku.

Art. 3 pkt 20 definiuje importera jako osobę mającą miejsce zamieszkania lub siedzibę w Unii, która wprowadza do obrotu w Unii produkt pochodzący z państwa trzeciego; w zestawieniu z art. 3 pkt 12 chodzi o tego, kto produkt na rynek Unii wprowadza, a nie o tego, kto go następnie odsprzedaje. Ten ostatni jest dystrybutorem w rozumieniu art. 3 pkt 21: każdym ogniwem łańcucha dostaw, innym niż producent lub importer, które udostępnia produkt na rynku. Dystrybutor ma własną listę kontrolną w art. 15 ust. 2: obecność oznakowania CE; dołączenie deklaracji zgodności UE, o której mowa w art. 10 ust. 8; dołączenie instrukcji obsługi i informacji, o których mowa w art. 10 ust. 7, w języku łatwo zrozumiałym dla użytkowników, określonym przez państwo członkowskie, w którym maszyna ma być udostępniana na rynku; oraz spełnienie przez producenta i importera wymagań z art. 10 ust. 5 i 6 oraz art. 13 ust. 3. Art. 15 ust. 1 streszcza ducha przepisu: działać z należytą starannością.

Art. 13 ust. 2 akapit pierwszy wymienia cztery sprawdzenia, ani mniej, ani więcej: czy producent przeprowadził odpowiednie procedury oceny zgodności, o których mowa w art. 25; czy producent sporządził dokumentację techniczną określoną w załączniku IV część A; czy maszyna jest opatrzona oznakowaniem CE, o którym mowa w art. 23, i czy towarzyszą jej wymagane dokumenty; oraz czy producent spełnił wymagania określone w art. 10 ust. 5, 6 i 8. Do tego dochodzą trzy obowiązki własne: zapewnić, by do maszyny dołączono instrukcję obsługi i informacje, o których mowa w art. 10 ust. 7 (ust. 4); umieścić własną nazwę i dane kontaktowe na maszynie albo, jeżeli nie jest to możliwe, na opakowaniu lub w dołączonym dokumencie (ust. 3); oraz zapewnić, by w czasie, gdy importer ponosi odpowiedzialność za produkt, warunki przechowywania lub transportu nie wpływały ujemnie na jego zgodność (ust. 5). Ust. 1 mieści się w jednym zdaniu: importerzy wprowadzają do obrotu wyłącznie maszyny zgodne z przepisami.

Musi być w stanie ją udostępnić — a to nie to samo. Art. 13 ust. 8 akapit pierwszy wymaga, by przez co najmniej dziesięć lat po wprowadzeniu do obrotu przechowywał do dyspozycji organów kopię deklaracji zgodności UE i zapewniał, by dokumentacja techniczna była dostępna na wniosek. Różnica ma charakter umowny: dokumentacja może pozostać u producenta, ale importer gwarantuje jej uzyskanie, co zakłada pisemne, egzekwowalne zobowiązanie i adres, pod którym ktoś odpowiada. Akapit drugi rozciąga tę samą logikę na kod źródłowy lub logikę programowania, udostępniane na uzasadniony wniosek organu krajowego, gdy jest to niezbędne do sprawdzenia zgodności z wymaganiami załącznika III.

Importer — w pełnym zakresie art. 13, w którym żaden obowiązek nie jest uzależniony od współpracy producenta. Jeżeli producent nie sporządził dokumentacji technicznej określonej w załączniku IV część A, art. 13 ust. 2 po prostu wyklucza wprowadzenie do obrotu: nie ma opcji, by najpierw sprzedać, a potem uzupełnić braki. Po wprowadzeniu produktu do obrotu art. 13 ust. 7 nakazuje niezwłocznie podjąć działania naprawcze, wycofać produkt z obrotu lub go odzyskać, a jeżeli maszyna stwarza ryzyko — niezwłocznie poinformować o tym właściwe organy krajowe zainteresowanych państw członkowskich. Producent mający siedzibę poza Unią może wyznaczyć upoważnionego przedstawiciela (art. 12), ale art. 12 ust. 1 akapit drugi wyłącza z pełnomocnictwa sporządzenie dokumentacji technicznej i obowiązek dotyczący projektowania określony w art. 10 ust. 1: dokumentację i tak ktoś musi sporządzić — i ten ktoś ponosi ryzyko.

Nie — i to najbardziej przewidywalny przedmiot sporów najbliższych lat. Oznakowanie CE jest jedynie wskazaniem producenta (art. 3 pkt 25); art. 13 ust. 2 nakłada na importera obowiązek upewnienia się, że odpowiednia procedura została rzeczywiście przeprowadzona i że dokumentacja istnieje. Dwie kwestie wymagają szczególnej czujności w przypadku importowanych zrobotyzowanych gniazd i urządzeń bezpieczeństwa. Po pierwsze, załącznik I część A pkt 5 i 6 obejmuje elementy bezpieczeństwa oraz maszyny z wbudowanymi systemami o całkowicie lub częściowo samozmieniającym się zachowaniu z wykorzystaniem uczenia maszynowego, które zapewniają funkcje bezpieczeństwa: w ich przypadku art. 25 ust. 2 wyklucza moduł A, a udział jednostki notyfikowanej jest obowiązkowy. Po drugie, załącznik I część B pkt 15 obejmuje urządzenia ochronne przeznaczone do wykrywania obecności osób — kurtyny świetlne, skanery laserowe — w przypadku których moduł A zakłada normy zharmonizowane obejmujące wszystkie odpowiednie wymagania. Zob. sekcję o normach: w tym konkretnym punkcie sytuacja nie jest teoretyczna.

Stają się Państwo producentem. Art. 17 jest jednoznaczny: importer lub dystrybutor jest uznawany za producenta i podlega obowiązkom określonym w art. 10 i 11, jeżeli wprowadza do obrotu produkt pod własnym imieniem i nazwiskiem lub własną nazwą lub znakiem towarowym albo modyfikuje produkt już wprowadzony do obrotu w taki sposób, że może to mieć wpływ na zgodność z mającymi zastosowanie wymaganiami. Próg w tym drugim przypadku jest wyraźnie niższy niż w przypadku istotnej modyfikacji z art. 3 pkt 16: wystarczy, że zmiana może mieć wpływ na zgodność, bez potrzeby wykazywania nowego zagrożenia ani nowych środków ochronnych. Oznaczenie maszyny własną marką nie jest więc neutralną operacją handlową: przenosi dokumentację techniczną, deklarację zgodności UE, oznakowanie i odpowiedzialność, o której mowa w art. 21 ust. 4.

Co do zasady nie. Art. 10 ust. 7 akapit pierwszy stanowi: „Instrukcja może być udostępniona w postaci cyfrowej”. Pozostają jednak dwa bezwzględne zastrzeżenia — i to na nich wielu się potyka. Po pierwsze, na żądanie użytkownika wyrażone w momencie zakupu producent dostarcza bezpłatnie, w terminie miesiąca, instrukcję obsługi w formie papierowej (akapit trzeci). Po drugie, w przypadku maszyn przeznaczonych dla użytkowników nieprofesjonalnych — lub które w dających się racjonalnie przewidzieć warunkach mogą być przez nich wykorzystywane, nawet jeśli nie są dla nich przeznaczone — informacje dotyczące bezpieczeństwa mające istotne znaczenie dla oddania do użytku i bezpiecznego korzystania dostarcza się w formie papierowej (akapit czwarty). Poradnik dotyczący cyfrowej instrukcji obsługi opisuje szczegóły wdrożenia.

Wymienia je art. 10 ust. 7 akapit drugi. a) Producent wskazuje na maszynie — lub, gdy nie jest to możliwe, na opakowaniu albo w dokumencie towarzyszącym — sposób uzyskania dostępu do instrukcji w postaci cyfrowej. b) Prezentuje ją w formacie umożliwiającym użytkownikowi wydrukowanie i pobranie instrukcji oraz zapisanie jej na urządzeniu elektronicznym, co pozwala na dostęp do niej w dowolnym momencie, „w szczególności podczas awarii maszyny”; wymóg ten ma zastosowanie także wtedy, gdy instrukcja jest włączona do oprogramowania maszyny. c) Udostępnia ją online w przewidywanym cyklu życia maszyny oraz przez co najmniej dziesięć lat po wprowadzeniu do obrotu. Sam cykl życia jest zdefiniowany w art. 3 pkt 34 i trwa do zakończenia użytkowania maszyny, łącznie z etapami demontażu i złomowania.

Od żądania — a żądanie to musi zostać wyrażone „w momencie zakupu” (art. 10 ust. 7 akapit trzeci). Przepis nie ustanawia więc stałego prawa do wersji papierowej, z którego można skorzystać po latach: ustanawia prawo przy zakupie, które producent realizuje następnie bezpłatnie w terminie miesiąca. Konsekwencje są tyleż handlowe, co regulacyjne: pytanie trzeba zadać w procesie sprzedaży, a odpowiedź zachować. Rozporządzenie nie mówi nic o formie żądania, o dowodzie wysyłki ani o losie żądania spóźnionego — to obszary pozostawione umowie i lepiej traktować je jako takie, niż udawać, że są uregulowane.

Art. 10 ust. 7 akapit ostatni wymaga, by instrukcje obsługi, informacje dotyczące bezpieczeństwa oraz informacje określone w załączniku III były sporządzane „w języku łatwo zrozumiałym dla użytkowników, wskazanym przez zainteresowane państwo członkowskie”, i by były jasne, zrozumiałe i czytelne. Język wskazuje więc państwo członkowskie przeznaczenia, a nie producent ani umowa sprzedaży. Istnieje tylko jedno odstępstwo, w załączniku III sekcja 1.7.4 akapit drugi: instrukcja konserwacji przeznaczona do użytku przez wyspecjalizowany personel upoważniony przez producenta lub jego upoważnionego przedstawiciela może być dostarczona tylko w jednym z języków urzędowych Unii, zrozumiałym dla tego personelu. Dystrybutor sprawdza zresztą ten punkt przed każdym udostępnieniem na rynku (art. 15 ust. 2 lit. c)).

Załącznik III sekcja 1.7.4.2 pkt 1 wymienia dwadzieścia cztery elementy, od lit. a) do x), w tym: nazwę przedsiębiorstwa i pełny adres producenta oraz, w stosownych przypadkach, jego upoważnionego przedstawiciela; określenie maszyny, z wyjątkiem numeru seryjnego; deklarację zgodności UE albo adres internetowy lub kod nadający się do odczytu maszynowego umożliwiające dostęp do niej; ogólny opis; rysunki, schematy i objaśnienia niezbędne do użytkowania, konserwacji i naprawy; opis stanowisk pracy; zastosowanie zgodnie z przeznaczeniem; ostrzeżenia dotyczące niedozwolonych sposobów użytkowania, które, jak wynika z doświadczenia, mogą mieć miejsce; instrukcje montażu, zainstalowania i przyłączania; ograniczanie hałasu i drgań; oddanie do użytku oraz, w razie potrzeby, szkolenie operatorów; ryzyko resztkowe; środki ochronne, które musi zastosować użytkownik, w tym środki ochrony indywidualnej; istotne cechy narzędzi, które można stosować w maszynie; stateczność; transport, przenoszenie i przechowywanie z podaniem masy; postępowanie w razie wypadku lub zablokowania; regulację i konserwację; części zamienne mające wpływ na bezpieczeństwo; oraz wartości emisji hałasu według progów 70 dB(A), 63 Pa i 80 dB(A). Sekcja 1.7.4.1 dodaje dwie zasady redakcyjne: uwzględnić racjonalnie przewidywalne niewłaściwe użytkowanie oraz ogólny poziom wykształcenia i sprawności intelektualnej, jakiego można oczekiwać od użytkowników nieprofesjonalnych.

Nie — a sedno problemu można sprawdzić z przepisem w ręku. Jednorazowa wysyłka nie spełnia ani warunku a) — sposób dostępu musi być wskazany na maszynie — ani warunku c) — instrukcja musi pozostać dostępna online w przewidywanym cyklu życia i przez co najmniej dziesięć lat. Nie pozwala też odpowiedzieć na pytanie, które po incydencie zada organ lub biegły: która dokładnie wersja towarzyszyła tej maszynie w chwili wprowadzenia do obrotu? Instrukcja jest bowiem częścią dokumentacji technicznej — załącznik IV część A lit. i) wymaga dołączenia do niej egzemplarza instrukcji obsługi oraz informacji określonych w sekcji 1.7.4. Przepisy wymagają więc nie pliku, lecz trwałego, wersjonowanego punktu dostępu, którego historię da się udowodnić.

Do żadnej. Art. 20 ust. 1 zastrzega domniemanie zgodności dla produktów spełniających normy zharmonizowane, „do których odniesienie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej” — na podstawie aktu, który ma zastosowanie. Na dzień 26 sierpnia 2026 r. strona „Machinery” Komisji wymienia wyłącznie akty przyjęte na podstawie dyrektywy 2006/42/WE, a w EUR-Lex nie znaleziono żadnej decyzji wykonawczej publikującej odniesienia do norm na podstawie rozporządzenia (UE) 2023/1230. Odniesienia na podstawie dyrektywy zawiera obecnie decyzja wykonawcza (UE) 2023/1586 z dnia 26 lipca 2023 r., która uchyliła decyzję (UE) 2019/436, zmieniona sześciokrotnie — ostatnio decyzją (UE) 2026/546 z dnia 12 marca 2026 r.; wersja skonsolidowana 02023D1586-20260515. W prasie branżowej krąży data pierwszej transzy (koniec 2026 r.): nie pochodzi ona od Komisji i tak ją opisujemy. Baza wymagań i norm prowadzi podwójny status dla każdej normy.

Nie jako automatyczne domniemanie. Domniemanie wiąże się z odniesieniem opublikowanym w Dzienniku Urzędowym na podstawie aktu, który ma zastosowanie (art. 20 ust. 1); odniesienie opublikowane na podstawie dyrektywy 2006/42/WE, która na mocy art. 51 ust. 2 traci moc z dniem 20 stycznia 2027 r., nie przenosi automatycznie swoich skutków na rozporządzenie. Technicznie nic nie stoi na przeszkodzie, by stosować tę samą normę: załącznik IV część A lit. f) wyraźnie przewiduje przypadek, w którym normy zharmonizowane nie zostały zastosowane lub zostały zastosowane jedynie częściowo, i wymaga wówczas opisu innych specyfikacji technicznych stosowanych w celu spełnienia wszystkich mających zastosowanie zasadniczych wymagań. Różnica między obiema sytuacjami nie jest prawna, lecz dokumentacyjna: to praca dowodowa, którą trzeba uwzględnić w harmonogramie.

Na wersję 2023. Decyzja wykonawcza (UE) 2024/1329 z dnia 13 maja 2024 r., opublikowana w Dzienniku Urzędowym UE 15 maja 2024 r., dodaje w załączniku I do decyzji 2023/1586 wiersz 66a „EN ISO 13849-1:2023” i skreśla wiersz 66, który zawierał wersję 2015. Jej art. 3 stanowi jednak, że skreślenie to stosuje się od 15 maja 2027 r.: obie wersje współistnieją więc dziś, a wersja 2015 przestaje stanowić podstawę domniemania zgodności 15 maja 2027 r., czyli prawie cztery miesiące po rozpoczęciu stosowania rozporządzenia. Każdą dokumentację, która nadal powołuje się na wersję 2015, należy przed tą datą zaktualizować — i nie ma powodu czekać, skoro odniesienie do wersji zastępującej jest opublikowane od 2024 r.

Ponieważ żadna wersja tej normy nie stanowi podstawy domniemania zgodności od 19 września 2020 r. Decyzja wykonawcza (UE) 2019/1863 z dnia 6 listopada 2019 r., opublikowana w Dz.U. L 286 z 7 listopada 2019 r., wycofała odniesienie do EN 61496-1:2013 ze skutkiem od tego dnia, z wyraźnie wskazanego powodu, że norma nie spełnia już wymogów, które ma obejmować — i bez normy zastępującej. Wersja 2020 z kolei nigdy nie została opublikowana: wyszukiwanie pełnotekstowe w wykazie zbiorczym Komisji z 30 marca 2026 r. nie daje żadnego wyniku. Konsekwencja rzadko jest wyciągana do końca: urządzenia ochronne przeznaczone do wykrywania obecności osób figurują w załączniku I część B pkt 15, a moduł A z art. 25 ust. 3 lit. a) zakłada projekt zgodny z normami zharmonizowanymi obejmującymi wszystkie odpowiednie zasadnicze wymagania. Bez opublikowanej normy droga wewnętrznej kontroli produkcji się zamyka, a akapit trzeci tego samego ustępu odsyła do badania typu UE, do modułu H albo do modułu G.

Nie w obecnym stanie. Art. 20 ust. 1 dotyczy norm zharmonizowanych w rozumieniu art. 3 pkt 24 rozporządzenia, który odsyła do art. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia (UE) nr 1025/2012: specyfikacja techniczna nie należy do tej kategorii, a wyszukiwanie pełnotekstowe ciągu „15066” w wykazie zbiorczym Komisji z 30 marca 2026 r. nie daje żadnego wyniku. Pozostaje ona użytecznym odzwierciedleniem stanu wiedzy technicznej, na które można się w dokumentacji powołać jako na takie — nigdy jako na podstawę domniemania. Do czasu publikacji odniesień na podstawie rozporządzenia wymagane postępowanie wynika z samego tekstu: ocena ryzyka zgodnie z załącznikiem III część B; załącznik IV część A lit. e) i f) — dokładnie wskazać, które normy zastosowano w całości lub w części i jakie inne specyfikacje techniczne obejmują resztę. Istnieją dwa mechanizmy zastępcze: art. 20 ust. 3 pozwala Komisji przyjmować w drodze aktów wykonawczych wspólne specyfikacje, które dają takie samo domniemanie (ust. 6); a art. 20 ust. 10, dodany rozporządzeniem (UE) 2026/1744, pozwala przejściowo opierać się, w przypadku systemów AI wysokiego ryzyka, na normach zharmonizowanych lub wspólnych specyfikacjach rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji. Porównanie dyrektywy i rozporządzenia omawia te różnice punkt po punkcie.

Organy nadzoru rynku, w ramach rozporządzenia (UE) 2019/1020, do którego odsyła rozporządzenie maszynowe. Art. 43 ust. 1 opisuje mechanizm: gdy tylko mają wystarczające powody, by sądzić, że produkt stwarza ryzyko, dokonują oceny tego produktu pod kątem spełnienia wszystkich odpowiednich wymagań określonych w rozporządzeniu, a „w razie potrzeby odpowiednie podmioty gospodarcze współpracują z organami nadzoru rynku”. Jeżeli stwierdzą niezgodność, niezwłocznie wzywają podmiot gospodarczy do podjęcia działań naprawczych, o których mowa w art. 16 ust. 3 rozporządzenia (UE) 2019/1020, w terminie współmiernym do charakteru ryzyka, i informują o tym odpowiednią jednostkę notyfikowaną. Jeżeli działania te nie zostaną podjęte, art. 43 ust. 4 nakłada na nie obowiązek zapewnienia wycofania lub odzyskania produktu albo zakazania lub ograniczenia jego udostępniania na rynku — oraz niezwłocznego poinformowania opinii publicznej.

Wszystkiego, co wykazuje zgodność, i niczego, co z nią nie jest związane. Art. 10 ust. 10 w odniesieniu do producenta, art. 13 ust. 9 w odniesieniu do importera i art. 15 ust. 6 w odniesieniu do dystrybutora są zredagowane w ten sam sposób: na uzasadniony wniosek właściwego organu krajowego podmiot przekazuje wszelkie informacje i dokumentację niezbędne do wykazania zgodności, w formie papierowej lub w postaci cyfrowej, w języku łatwo zrozumiałym dla tego organu, i współpracuje z nim w zakresie wszelkich działań podejmowanych w celu usunięcia ryzyka. Do tego dochodzą dokumenty przechowywane do dyspozycji przez dziesięć lat (art. 10 ust. 3), informacje identyfikujące dostawców i odbiorców przechowywane przez dziesięć lat (art. 19) oraz — wyłącznie na uzasadniony wniosek i wyłącznie wtedy, gdy jest to niezbędne do sprawdzenia zgodności z wymaganiami załącznika III — kod źródłowy lub logika programowania oprogramowania odnoszącego się do bezpieczeństwa (art. 10 ust. 3 zdanie drugie i załącznik IV część A lit. m)). Załącznik III sekcja 1.2.1 przewiduje ponadto własne rejestry, wykorzystywane wyłącznie do wykazania zgodności na uzasadniony wniosek: dane o ingerencjach i o zainstalowanych wersjach oprogramowania realizującego funkcję bezpieczeństwa, rejestrowane przez pięć lat od daty instalacji, w przypadku każdego układu sterowania; oraz dane dotyczące procesu podejmowania decyzji, przechowywane przez rok, w przypadku maszyn o samozmieniającym się zachowaniu.

Rozporządzenie nie określa żadnej kwoty, a do krążących liczb należy podchodzić z ostrożnością. Art. 50 ust. 1 zobowiązuje państwa członkowskie do przyjęcia przepisów dotyczących sankcji mających zastosowanie w przypadku naruszeń przepisów rozporządzenia przez podmioty gospodarcze; sankcje te muszą być „skuteczne, proporcjonalne i odstraszające”, a „w przypadku poważnych naruszeń mogą obejmować sankcje karne”. Ust. 2, w brzmieniu sprostowanym, wyznacza na 20 października 2026 r. termin, do którego państwa członkowskie powiadamiają Komisję o tych przepisach: to najbliższy termin w harmonogramie, jeszcze przed samym rozpoczęciem stosowania. Obok sankcji art. 46 reguluje niezgodność pod względem formalnym, często stwierdzaną jako pierwsza: brak oznakowania CE lub umieszczenie go z naruszeniem przepisów, brak numeru identyfikacyjnego jednostki notyfikowanej, niesporządzenie deklaracji zgodności UE lub sporządzenie jej w nieprawidłowy sposób, niedostępna albo niekompletna dokumentacja techniczna, brak informacji, o których mowa w art. 10 ust. 6 lub art. 13 ust. 3, albo ich fałszywość lub niekompletność. Państwo członkowskie wzywa do usunięcia niezgodności; jeżeli się ona utrzymuje, ogranicza lub zakazuje udostępniania produktu na rynku albo zapewnia jego wycofanie z obrotu lub odzyskanie (art. 46 ust. 3).

Nakładają się na siebie dwa reżimy, a ich pomylenie drogo kosztuje. W zakresie zgodności produktu art. 21 ust. 4 jest jednoznaczny: sporządzając deklarację zgodności UE, producent przyjmuje odpowiedzialność za zgodność maszyny. Art. 17 rozciąga ten status na importera lub dystrybutora, który oznacza maszynę własną marką lub ją modyfikuje, a art. 18 — na autora istotnej modyfikacji. W zakresie naprawienia szkody zastosowanie ma dyrektywa (UE) 2024/2853 z dnia 23 października 2024 r. w sprawie odpowiedzialności za produkty wadliwe: uchyla ona dyrektywę 85/374/EWG ze skutkiem od 9 grudnia 2026 r., to jest od dnia wyznaczonego również jako termin jej transpozycji (art. 21 i 22), przy czym dotychczasowa dyrektywa nadal ma zastosowanie do produktów wprowadzonych do obrotu lub oddanych do użytku przed tą datą. Jej art. 8 ust. 1 obejmuje producenta produktu, producenta komponentu oraz, gdy producent ma siedzibę poza Unią, importera, upoważnionego przedstawiciela, a następnie podmiot świadczący usługi realizacji zamówień; jej art. 8 ust. 2 traktuje jako producenta każdego, kto dokonuje istotnej modyfikacji produktu poza kontrolą producenta, a następnie udostępnia go na rynku. Te przepisy czyta się z prawnikiem, na podstawie faktów konkretnej sprawy: nie udzielamy porad prawnych.

Trzy obszary, regularnie z nim mylone. Po pierwsze użytkowanie w pracy: obowiązki pracodawcy wobec parku maszynowego — kontrole okresowe, szkolenie operatorów, utrzymanie w stanie zgodności — wynikają z dyrektywy 2009/104/WE z dnia 16 września 2009 r. dotyczącej minimalnych wymagań w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy dotyczących użytkowania sprzętu roboczego przez pracowników podczas pracy oraz z jej transpozycji krajowej, a nie z rozporządzenia; art. 5 wyraźnie pozwala zresztą państwom członkowskim określać wymagania zapewniające ochronę osób podczas instalowania i użytkowania maszyn, pod warunkiem że takie przepisy nie pozwalają na modyfikację maszyny w sposób niezgodny z rozporządzeniem. Po drugie produkty wyłączone, wymienione w art. 2 ust. 2. Po trzecie pozostałe obszary zgodności: maszyna często podlega innym aktom prawnym Unii, co art. 21 ust. 3 uwzględnia, nakazując sporządzenie jednej deklaracji zgodności UE odnoszącej się do wszystkich mających zastosowanie aktów. A sama zgodność nigdy nie podlega delegowaniu. Za zgodność odpowiada producent. Importer wykonuje własne obowiązki określone w art. 13 — wprowadza do obrotu wyłącznie maszynę zgodną z przepisami i sprawdza, czy przeprowadzono procedurę oceny zgodności i czy istnieje dokumentacja techniczna. Sam staje się producentem w przypadkach określonych w art. 17. Nasza rola to wsparcie w sporządzaniu dokumentacji — a nie zastępowanie producenta.